Podatek na OKI nie zależy od zysku ani od stanu konta na koniec roku, tylko od średniej wartości aktywów w roku podatkowym. Ten tekst wyjaśnia wzór z ustawy i pokazuje, jak zachowuje się w typowych sytuacjach. Jest częścią kompendium OKI.
Wzór z ustawy
Dla każdego OKI średnia wartość aktywów to (art. 23 ust. 2):
suma dziennych wycen aktywów w roku + suma (części) wpłat, podzielone przez liczbę dni roku, w których miałeś to OKI.
Podstawą podatku jest suma średnich ze wszystkich Twoich OKI (art. 23 ust. 1). Instytucja liczy średnią osobno dla każdej z trzech grup aktywów (zwolnionych do 25 000 zł, do 100 000 zł i bez zwolnienia) i podaje ją w informacji rocznej (art. 23 ust. 3, art. 27).
Dzienna wycena
Wycenia się aktywa każdego dnia roku, według stanu na koniec dnia (art. 24):
| Aktywa | Jak wyceniane |
|---|---|
| pieniądze na rachunku bankowym | saldo |
| obligacje skarbowe oszczędnościowe | wartość nominalna + naliczone odsetki lub indeksacja |
| akcje, ETF, obligacje notowane | cena z notowań na rynku regulowanym lub w alternatywnym systemie obrotu |
| papiery z oferty publicznej przed debiutem | cena objęcia |
| jednostki funduszy, UFK, DFE | wartość jednostki z wyceny funduszu |
| aktywa w walutach obcych | po średnim kursie NBP z poprzedniego dnia roboczego |
W dni bez notowań (weekendy, święta) przyjmuje się ostatnią wycenę (art. 24 ust. 4).
Dlaczego w wzorze są wpłaty
Wycena „na koniec dnia" kusiłaby, żeby rano wypłacić pieniądze, a wieczorem je wpłacić — wtedy dzień wypadałby z wyceny. Ustawa to blokuje (art. 23 ust. 4):
- zwykła wpłata (w dniu bez wypłat) nie jest doliczana — i tak jest już w wycenie na koniec dnia,
- jeśli tego samego dnia wpłacasz i wypłacasz, doliczana jest kwota, która „obróciła się" w ciągu dnia (mniejsza z wpłat i wypłat).
Dla zwykłego inwestora oznacza to po prostu: średnia = średnia z wycen na koniec każdego dnia. Doliczenie dotyczy tylko prób obejścia podatku.
W funduszach, UFK i DFE, gdzie nie da się jednego dnia odkupić i umorzyć tych samych jednostek, wpłat się nie dolicza w ogóle (art. 23 ust. 5).
Przykłady
Konto przez cały rok, bez ruchów
Masz 120 000 zł w polskich akcjach. Kurs się waha, a średnia z 365 wycen wynosi 118 000 zł. Podatek w 2027 r.: (118 000 − 100 000) × 0,85% = 153 zł.
Otwarcie konta w trakcie roku
1 lipca wpłacasz 200 000 zł i ich nie ruszasz. Średnią dzieli się przez liczbę dni, w których miałeś konto, a nie przez 365 — więc wynosi ok. 200 000 zł, a nie ok. 100 000 zł. Otwarcie konta w połowie roku nie „połowi" podstawy podatku. (W konsultacjach proponowano dzielenie przez 365 dni, ale ustawa przyjęła dni posiadania konta).
Regularne wpłaty
Zaczynasz od zera i co miesiąc wpłacasz 2 000 zł, kupując polskie akcje. Pod koniec roku masz ok. 24 000 zł, a średnia wartość wynosi ok. 12 000–13 000 zł. Mieścisz się w zwolnieniu — podatek 0 zł.
Wpłata i wypłata tego samego dnia
Wypłacasz 50 000 zł rano i wpłacasz je z powrotem po południu. Wycena na koniec dnia pokaże pełne saldo, ale nawet gdyby tak nie było — 50 000 zł „obrotu" w tym dniu zostanie doliczone do sumy. Obejście nic nie daje.
Gotówka w euro
Trzymasz 10 000 euro. Każdego dnia przelicza się je po średnim kursie NBP z poprzedniego dnia roboczego. Przy kursie ok. 4,25 zł to ok. 42 500 zł średniej wartości — w grupie bez zwolnienia, czyli ok. 361 zł podatku w 2027 r.
Kilka OKI i kilka grup
- Średnie ze wszystkich Twoich OKI sumuje się — limit zwolnienia jest jeden dla wszystkich kont (art. 23 ust. 1, art. 26 ust. 1).
- Jeśli na jednym OKI masz aktywa z kilku grup, średnią liczy się osobno dla każdej grupy, a wpłaty dzieli się proporcjonalnie do ich udziału w dziennych wycenach (art. 26 ust. 3).
Czy średnią liczysz sam?
Nie. Instytucja prowadząca OKI liczy średnią w podziale na grupy i do końca lutego wysyła ją do urzędu skarbowego w informacji o prowadzeniu OKI. Na tej podstawie zeznanie w e-Urzędzie Skarbowym wypełnia się samo — więcej w tekście rozliczenie podatku OKI.
Szybkie oszacowanie podatku: kalkulator OKI. Treść ma charakter informacyjny i nie jest poradą podatkową.