Bank pokazuje oprocentowanie nominalne: ile złotych więcej dostaniesz. Dla Ciebie liczy się jednak, ile więcej kupisz za te pieniądze. Tę różnicę mierzy realna stopa zwrotu: zysk po uwzględnieniu inflacji, a w Polsce także podatku Belki.
W tym artykule pokazujemy wzory i liczymy przykłady wyłącznie na oficjalnych danych GUS i NBP. Nie prognozujemy inflacji ani oprocentowania. Ile siły nabywczej straciła konkretna kwota od wybranego roku, sprawdzisz w kalkulatorze inflacji, a pełną tabelę inflacji od 1990 r. znajdziesz w artykule inflacja w Polsce – tabela GUS.
Wzór Fishera: dokładny i przybliżony
Oznaczmy:
- i – nominalna stopa zwrotu (np. oprocentowanie lokaty),
- π – inflacja w tym samym okresie,
- r – realna stopa zwrotu.
Wzór dokładny:
(1 + r) = (1 + i) / (1 + π), czyli r = (1 + i) / (1 + π) − 1
Wzór przybliżony:
r ≈ i − π
Przybliżenie działa dobrze, gdy obie stopy są niskie. Przy wysokiej inflacji zaczyna mocno przekłamywać:
| Nominalnie (i) | Inflacja (π) | Przybliżenie i − π | Dokładnie (1 + i)/(1 + π) − 1 |
|---|---|---|---|
| 3,00% | 2,00% | 1,00% | 0,98% |
| 2,39% | 4,10% | −1,71% | −1,64% |
| 1,03% | 16,60% | −15,57% | −13,35% |
Skąd te liczby, wyjaśniamy w przykładach niżej. Przy inflacji 16,6% różnica między wzorami przekracza 2 punkty procentowe. Wzór dokładny dzieli, a nie odejmuje, bo inflacja zmniejsza wartość całej kwoty: kapitału razem z odsetkami.
Gdzie w rachunku jest podatek Belki
Od odsetek z lokaty i obligacji bank pobiera 19% zryczałtowanego podatku (art. 30a ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o PIT). Podatek liczy się od zysku nominalnego – także od tej części odsetek, która tylko nadrabia inflację. Dlatego kolejność jest ważna:
- Najpierw podatek: i_netto = i × (1 − 0,19) = i × 0,81.
- Potem inflacja: r = (1 + i_netto) / (1 + π) − 1.
Z tego wynika próg rentowności. Żeby po podatku i inflacji wyjść dokładnie na zero, potrzebujesz oprocentowania brutto:
i_min = π / 0,81
Przy inflacji 4,1% to ok. 5,06% brutto w skali roku. Przy inflacji 2,4% – ok. 2,96%.
Wzór dotyczy inwestycji, z której podatek pobierany jest raz, na końcu okresu, np. lokaty rocznej. Przy kapitalizacji przez wiele lat (obligacje EDO, ROS, ROD) podatek pobiera się raz od całego zysku przy wykupie, więc liczy się wartość końcową netto i inflację skumulowaną za cały okres. Przykład znajdziesz niżej.
Przykład 1: lokata roczna i inflacja z września 2026
Dane wejściowe:
- Lokata: według NBP średnie oprocentowanie nowych lokat złotowych gospodarstw domowych z terminem od 6 miesięcy do roku wyniosło w sierpniu 2026 r. 2,95% (ostatnie dane dostępne 27.10.2026 r.).
- Inflacja: według GUS ceny towarów i usług konsumpcyjnych były we wrześniu 2026 r. o 4,1% wyższe niż rok wcześniej (dane opublikowane 14.10.2026 r.).
Wpłacasz 10 000 zł na rok:
| Krok | Wyliczenie | Wynik |
|---|---|---|
| odsetki brutto | 10 000 zł × 2,95% | 295,00 zł |
| podatek Belki | 19% × 295,00 zł | 56,05 zł |
| odsetki netto | 295,00 zł − 56,05 zł | 238,95 zł |
| stopa netto | 238,95 zł / 10 000 zł | 2,39% |
| wartość w cenach z początku | 10 238,95 zł / 1,041 | 9 835,69 zł |
| realna stopa zwrotu | 9 835,69 / 10 000 − 1 | ok. −1,64% |
Masz na koncie o 238,95 zł więcej, ale gdyby ceny przez ten rok wzrosły o 4,1%, za całą kwotę kupisz mniej niż za 10 000 zł na początku – ok. 164 zł mniej w cenach sprzed roku.
Zastrzeżenie: 4,1% to inflacja za ostatnie 12 miesięcy (od września 2025 r. do września 2026 r.). Lokata założona dziś będzie trwać w przyszłych 12 miesiącach, w których inflacja może być inna. Przykład pokazuje mechanizm, a nie prognozę. Rzetelny wynik policzysz dopiero po fakcie – jak w przykładzie 2.
Przykład 2: lokata roczna po fakcie, 2022–2025
Tu porównujemy dane historyczne:
- średnie oprocentowanie nowych lokat od 6 miesięcy do roku, zawartych w grudniu danego roku (NBP),
- inflację od grudnia do grudnia następnego roku (GUS, „grudzień poprzedniego roku = 100”).
Upraszczamy, traktując średnią z tej kategorii jak lokatę roczną od grudnia do grudnia.
| Lokata zawarta w | Oprocentowanie (NBP) | Netto po 19% | Inflacja w kolejnym roku, XII/XII (GUS) | Realna stopa zwrotu | 10 000 zł po roku, w cenach z początku |
|---|---|---|---|---|---|
| grudniu 2021 | 1,27% | 1,03% | 16,6% (2022) | −13,35% | 8 664,55 zł |
| grudniu 2022 | 6,54% | 5,30% | 6,2% (2023) | −0,85% | 9 915,01 zł |
| grudniu 2023 | 4,57% | 3,70% | 4,7% (2024) | −0,95% | 9 904,65 zł |
| grudniu 2024 | 3,93% | 3,18% | 2,4% (2025) | +0,76% | 10 076,49 zł |
Średnia lokata dała realny zysk tylko w ostatnim z czterech okresów. W 2022 r. osoba, która trzymała oszczędności na przeciętnej lokacie, straciła realnie ponad 13% siły nabywczej, mimo że nominalnie zarobiła.
Zwróć uwagę na rok 2023: lokata z grudnia 2022 r. miała 6,54% brutto, a inflacja w 2023 r. od grudnia do grudnia wyniosła 6,2%. Przed podatkiem wynik byłby więc lekko na plus, ale po podatku Belki wyszedł realnie na minus. To typowy efekt opodatkowania zysku nominalnego.
Dlaczego lokata może dawać realnie minus
- Oprocentowanie lokat zwykle podąża za stopami NBP, a nie za inflacją. Gdy inflacja rośnie szybciej niż stopy, lokaty zostają w tyle – jak w 2022 r.
- Podatek Belki jest naliczany od zysku nominalnego. Nawet gdy lokata brutto równa się inflacji, po podatku jesteś realnie stratny.
- Oprocentowanie lokaty jest stałe do końca okresu, a ceny nie. Jeśli w trakcie lokaty inflacja przyspieszy, nie dostaniesz wyższych odsetek.
- Średnia to nie oferta Twojego banku. Promocyjne lokaty bywają wyżej, ale zwykle na krótko i na ograniczone kwoty. Konto oszczędnościowe bez promocji często jest poniżej średniej.
Porównanie lokat z obligacjami skarbowymi na listopad 2026 r. na danych NBP znajdziesz w artykule lokata czy obligacje skarbowe.
Przykład 3: obligacje indeksowane – marża to nie realny zysk netto
Obligacje EDO, COI, ROS i ROD od 2. roku płacą inflację + marżę. Łatwo pomyśleć, że realnie zarabiasz całą marżę, np. 2,00% w EDO. Po podatku jest mniej, bo 19% pobiera się od całych odsetek, także od części wyrównującej inflację.
Symulacja dla EDO z listopadowej oferty (1. rok 5,35%, potem inflacja + 2,00%) przy założeniu, że inflacja co roku wynosi 3% – to założenie, nie prognoza:
- 10 000 zł po 10 latach: 15 137,83 zł netto po podatku Belki,
- ceny po 10 latach przy 3% rocznie: × 1,03¹⁰ ≈ 1,344,
- wartość w dzisiejszych złotych: 15 137,83 / 1,344 ≈ 11 263,97 zł,
- realna stopa zwrotu: (1,1264)^(1/10) − 1 ≈ 1,2% rocznie, a nie 2%.
Oprocentowanie obligacji indeksowanych w danym roku opiera się na inflacji sprzed ok. 2 miesięcy, a nie z bieżącego roku. W 1. roku jest stałe. Realny wynik w konkretnym roku może więc być wyższy albo niższy od tego wyliczenia. Szczegóły i aktualną ofertę opisujemy w artykule obligacje skarbowe w listopadzie 2026, a własne założenia wpiszesz w kalkulator obligacji skarbowych.
Na IKE podatek Belki nie jest pobierany, jeśli spełnisz warunki wypłaty. Wtedy realna stopa zwrotu jest bliższa marży. Obligacje EDO, COI, TOS, DOR i ROR mogą być lokatą IKE w PKO BP, a rodzinne ROS i ROD nie – więcej w artykule obligacje rodzinne ROS i ROD.
Jak policzyć realną stopę zwrotu dla wielu lat
Dla inwestycji na kilka lat użyj wartości końcowej i skumulowanej inflacji:
- Oblicz wartość końcową netto, po podatku i opłatach (W_netto).
- Oblicz skumulowany wskaźnik cen za ten sam okres (P). Na danych GUS mnożysz roczne wskaźniki „grudzień poprzedniego roku = 100”, np. za lata 2023–2025: 1,062 × 1,047 × 1,024 ≈ 1,139.
- Realny wynik łączny: W_netto / (wpłata × P) − 1.
- Realnie w skali roku: (W_netto / (wpłata × P))^(1/n) − 1, gdzie n to liczba lat.
Nie dodawaj rocznych stóp inflacji do siebie: 6,2% + 4,7% + 2,4% = 13,3%, a ceny wzrosły o ok. 13,9%. Przy wyższej inflacji różnica rośnie.
Gotowe wskaźniki rok po roku znajdziesz w tabeli inflacji GUS. Jeśli planujesz długi horyzont, kalkulator FIRE liczy w realnych złotych, czyli od razu po odjęciu założonej inflacji.
Najczęstsze błędy
- Odejmowanie zamiast dzielenia. Przy niskiej inflacji to drobna różnica, przy dwucyfrowej – kilka punktów procentowych.
- Liczenie realnego zysku od oprocentowania brutto. Podatek Belki odejmij przed inflacją.
- Mieszanie miar inflacji. Inflacja średnioroczna (np. 3,6% w 2025 r.) i grudzień do grudnia (2,4% w 2025 r.) to co innego. Do lokaty od grudnia do grudnia pasuje ta druga, do lokaty od marca do marca – wskaźnik r/r z marca.
- Porównywanie zysku za przyszły rok z inflacją za miniony rok. To dobra orientacja, ale nie wynik.
- Pomijanie opłat. Opłata za wcześniejszy wykup obligacji czy zerwanie lokaty zmniejsza W_netto i realną stopę zwrotu.
- Traktowanie średniej GUS jako własnej inflacji. Wskaźnik GUS dotyczy koszyka przeciętnego gospodarstwa domowego. Twoje wydatki mogą rosnąć szybciej albo wolniej.
Źródła
- GUS, Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych we wrześniu 2026 r. (publikacja 14.10.2026 r.): 4,1% r/r, 0,7% m/m.
- GUS, Miesięczne wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych od 1982 roku (plik XLSX, stan na 27.10.2026 r.): grudzień poprzedniego roku = 100 – 2022: 116,6; 2023: 106,2; 2024: 104,7; 2025: 102,4; wrzesień 2026: 103,7.
- GUS, Roczne wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych: średnioroczna inflacja 2025 r. – 3,6%.
- NBP, Statystyka stóp procentowych – plik stopy_proc_pl_srdW.xlsx, tabela 2 „Średnie oprocentowanie nowych i renegocjowanych umów złotowych”, gospodarstwa domowe, depozyty z terminem pierwotnym powyżej 6 miesięcy do 1 roku: XII 2021 – 1,27%, XII 2022 – 6,54%, XII 2023 – 4,57%, XII 2024 – 3,93%, VIII 2026 – 2,95%.
- Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, t.j. Dz.U. 2026 poz. 592: art. 30a ust. 1 pkt 2 i 3.
- List emisyjny nr 108/2026 – EDO1136 (PDF): oprocentowanie 5,35% w 1. roku, marża 2,00%.
- Wyliczenia własne.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie jest poradą inwestycyjną ani podatkową. Przykłady na danych historycznych nie mówią, jaka będzie inflacja ani oprocentowanie w przyszłości.